Serotonine: de neurotransmitter achter ‘ik kan dit’

In mijn vorige blog beloofde ik je meer te vertellen over serotonine; de neurotransmitter die medewerkers het gevoel geeft te kunnen veranderen. Dopamine brengt mensen in beweging, oxytocine zorgt voor veiligheid, maar zonder serotonine ontbreekt het geloof in zichzelf.

Wat doet serotonine?

Serotonine speelt een rol bij emotionele stabiliteit, welzijn en zelfvertrouwen. Hogere serotonineniveaus hangen samen met een gevoel van sociale erkenning en eigenwaarde. Mensen die zich gezien en gewaardeerd voelen, zijn stabieler, zelfverzekerder en bereid uitdagingen aan te gaan. Oftewel: het vergroot de verandervaardigheid.

Serotonine tijdens verandering

Verandering roept bij veel mensen onbewust de vraag op: kan ik dit wel? Dat gebrek aan vertrouwen in de eigen capaciteit is een rem in verandertrajecten. Wanneer mensen oprechte waardering krijgen voor wie ze zijn en wat ze bijdragen, ondersteunt dat hun zelfvertrouwen. Onderzoek bevestigt: aanmoediging leidt aantoonbaar tot betere prestaties dan het uitsluitend benoemen van verbeterpunten.

Bovendien werkt het aanstekelijk. Positieve interacties hebben effect op zowel gever als ontvanger en op de groep als geheel. Het gezamenlijk vieren van successen en benoemen van ieders bijdrage vergroot verbondenheid. In verandertrajecten bepaalt dit voor een groot deel of er echte beweging op gang komt.

Hoe stimuleer je serotonine? Het SHIT-model (met een knipoog)

Niet elk compliment werkt. Oppervlakkige waardering (‘goed gedaan!’) heeft weinig effect, mensen prikken er dwars doorheen. Echte complimenten en erkenning voldoet aan vier voorwaarden:

Specifiek: benoem concreet wát iemand heeft gedaan.

Herkenbaar: het moet kloppen met het zelfbeeld van de ontvanger.

Inspanning vereist: erken de moeite die iemand heeft gedaan, niet alleen het resultaat.

Timing: geef erkenning zo dicht mogelijk op het moment van de prestatie.

SHIT dus. Dat vergeet je vast nooit meer ????

Nog twee praktische tips

1. Maak individuele bijdragen zichtbaar in de groep. Erkenning werkt sterker als anderen het horen. Denk daarbij wel altijd na over ‘statusverhogende erkenning’. Oftewel: het moet oké voelen voor de ander om in de groep in het zonnetje gezet te worden. Wanneer diegene door jouw compliment de status ‘lieverdje van de leidinggevende’ krijgt, werkt het averechts. Denk dus na over waardering vanuit het oogpunt van de medewerker.
2. Vier persoonlijke groei, niet alleen resultaat. Iemand die buiten zijn comfortzone is gestapt verdient erkenning, ook als het nog niet perfect is. Wil je echte beweging, focus dan je complimenten op inspanning en bespreek vervolgens (één-op-één) welke acties er in het vervolg genomen kunnen worden om het resultaat te verbeteren.

De valkuil

Wanneer erkenning te veel gekoppeld raakt aan externe validatie, ontstaat afhankelijkheid. Het doel is niet mensen afhankelijk te maken van complimenten, maar hen te helpen een intern fundament van zelfvertrouwen op te bouwen. Erkenning is de trigger; uiteindelijk wil je dat mensen hun zelfvertrouwen halen uit hun eigen groei.

Ook hier geldt: serotonine werkt het beste in combinatie. Dopamine voor beweging, oxytocine voor veiligheid, serotonine voor zelfvertrouwen. Samen leggen ze de basis voor duurzame verandering.